Dziś jest: Wtorek 26 września 2017, imieniny: Justyny i Cypriana

Historia

Nowogródek Pomorski (niem. Neuenburg) to duża wieś gminna na Pojezierzu Myśliborskim, położona 4 km na wsch. od drogi krajowej nr 3 (E 65), przy drodze z Myśliborza do Barlinka. Droga lokalna do Karska i Giżyna. Na pd. od wsi rozciąga się wielkie torfowisko. Miejscowość posiada zachowane rozplanowanie średniowiecznego miasteczka z rynkiem w centrum (obecnie zajętego przez basen ppoż.) i okrężnie biegnącymi wokół niego ulicami. Przy rynku domki mieszczańskie z przedprożami. Przy bocznych ulicach domy wąskofrontowe, ceglane, czasem tynkowane. Siedziba zarządu gminy, urząd pocztowy, apteka i ośrodek zdrowia, lecznica dla zwierząt,posterunek policji lokalnej. Kościół parafialny pw. MB Królowej Polski (dek. Myślibórz, diec. szczec.) jest wczesnogotycką budowlą z drugiej połowy XIII w. Przy drodze do Karska znajdują się resztki wiatraka holenderskiego z XIX w.

Leżący na pd od wsi wśród bagnistych łąk mocno zniwelowany pagórek być może jest resztkami grodziska. Obok w 1969 r. odkryto osadę z X-XIV w. (ceramika, przęślik). W pobliżu znaleziono też naczynia kultury łużyckiej.

(...) Obszar ten był objęty nadaniem 1000 łanów przez Władysława Odonicza templariuszom w 1232 r. W układzie pokojowym z 1261 r. zakon zrzekł się tych ziem na rzecz margrabiów brandemburskich. W akcie uposażeniowym kolegiaty myśliborskiej z 1298 r. wymienionych zostało 7 łanów w "campus Nienborgh" 7.07.1326 r. świadkiem dokumentu Warcisława i mistrza krzyżackiego przeciw Polsce był dominus Petrus "de Nuwinburch"; rycerz ten mógł pochodzić z Nowogródka, ale nie ma pewności, czy posiadał tu jakieś lenno. Księga ziemska z 1337 r. wymienia w "Nienborgh"następujące lenna rycerskie: Diderick Valdenberg (Falkenberg)- 8 łanów, Gisterultz- 6 łanów, Zabel Valkenberg- 3 łany, Holtzbutel- 4 łany. 20.06.1353 r. "parvum mericam" (mała puszczę) koło Nowogródka otrzymał od margrabiego Rulo von Liebenthal, który za to nadanie musiał zapłacić Ludwikowi Rzymskiemu 250 grzywien lekkich denarów.

W "Relacji o pow. myśliborskim" z 2.03.1608 r. Barthel Closters podał, iż miasteczko "Neugenborgh"należy do domeny Karsko. W miasteczku mieszkało też 11 chłopów podlegających Radzie Miejskiej w Myśliborzu. Do roku 1624 magistrat myśliborski nabył 36 łanów ziemi w Nowogródku, które w tymże roku przekazał elektorowi na pokrycie zadłużenia miasta z tytułu dzierżawy młynów. Po zakończeniu wojny 30-letniej wspomnianych 11 chłopów przekazanych zostało domenie w Karsku.

W 1608 r. w miasteczku mieszkało dwóch szlachciców: Fritz von Selstranchk i Adam von Liebenthal. Ta ostatnia rodzina, wymieniana od XIV w. jeszcze w 1644 r. składała hołd elektorowi z lenna w Nowogródku. W 1718 r. właścicielem majątku rycerskiego był urząd domeny królewskiej w Karsku. W 1809 r. należała do niego wieś i olwark rządowy

(...) Początek miejscowości dało niewątpliwie podgrodzie średniowiecznego grodu. Wprawdzie w 1298 r. wspomniano "campus Nienborch (pole), co może sugerować, iż wieśbyła opuszczona. Nie można wykluczyć, że w 1271 r. w czasie niszczycielskiej wyprawy Bolesława Pobożnego na Myślibórz, ucierpiał również Nowogródek, ale fakt, iż właśnie w drugiej połowie XIII w. zbudowano tu solidny kościół, Swiadczy, iż była to wieś spora i zasobna. W 1337 r. liczyła ona 84 łany ziemi, o 20 więcej niż sąsiednie miejscowości w tym czasie. Z racji dzierżawienia lasów golińskich wieś płaciła 5 winspli owsa, co było jednym z większych czynszów.

Nie wiadomo, kiedy Nowogródek otrzymał ograniczone prawa miejskie. Podstawowym "dokumentem" z tamtego okresu jest istniejące do dziś miejskie rozplanowanie ulic. Było to miasto otwarte, nieufortyfikowane, ciągnące zyski z faktu położenia na szlaku z Mironic do Szczecina. Kres miastu położyła wojna 30-letnia (1618-48), z której Nowogródek wyszedł bardzo zniszczony. Odbudowa ciągnęła się bardzo długo, sam kościół został ponownie wzniesiony dopiero w 100 lat po pokoju westfalskim.

Odbudowany Nowogródek został jednak zdegradowany do roli wsi. Spis łanów z 1718 r. określił go na 76 łanów metrykalnych, realnych było chybamniej, gdyż chłopi mieli 56 łanów, zagrodnicy 13, a jeden łan chłopski należał do majątku. We wsi było 14 chłopów, którzy mieli po 4 łany ziemi,9 zagrodników- po jednym łanie, plus 4 łany do spółki. W 1809 r. wielkość wsi określano już na 47 łanów. Znajdowało się tu gospodarstwo sołeckie, 11 gospodarstw chłopskich, 2 półchłopskie, 9 zagrodniczych, ponadto 3 wolnych ludzi 64 chałupników. Z kolei Berghaus w 1856 r. wymieniał m.in. dziedziczny majątek sołtysa, 10 pełnych gospodarzy, 4 półchłopów, 9 zagrodników oraz 32 chałupników i kolonistów.

Spis z 1718 r. podawał: "Grunty są dobre, podzielone na trzy pola. (...) Pastwiska i stan hodowli średnie z powodu prawa sąsiednich gmin do wypasu. (...) Poglowie bydłana 4 łanach chłopskich: 2 konie, 6 wołów, 8 krów, 6 owiec, 6 świń, 6 gęsi, na 1 łanie zagrodniczym: 2 woły, 2 krowy, 2 świnie. Mają prawo rybołóstwa. Kilku chłopów ma barcie."

(...) Na początku XIX w. wieś liczyła 70 domów. Karczma istniała niewątpliwie od dawna, wspomniana została dopiero w 1718 r. Karczmarz sam wówczas warzył i szynkował 50 beczek piwa rocznie. W 1809 r. karczmę nazwano piwiarnią. Jednym z nielicznych wówczas rzemieślników był kołodziej. Istniała też kuźnia. W 1856 r. było już 3 kowali. W I połowie XIX w. powstała tutaj cegielnia z 5 piecami. Cegielnia czynna była jeszcze w okresie międzywojennym. W XIX w. powstały też 2 wiatraki.

Przed 1945 r. największe gospodarstwo we wsi posiadał Hans Grap. Liczyło ono 242 ha, w tym 151 gruntów ornych. Hodował on 16 koni, 50 sztuk bydła, w tym 12 krów, oraz 100 świń. 150 ha posiadał Fritz Nadler, który hodował 15 koni, 60 sztuk rogacizny i 50 świń. Ogółem we wsi było 6 dużych gospodarstw, z których najmniejsze liczyło 48 ha.

Już w 1910 r. we wsi powołano ochotniczą straż pożarną. Przed wojną urządzono też plac sportowy. Wieś została zajęta 1.02.1945 r. przez oddziały 2 AP gw.

Wczesnogotycki kościół z granitowej kostki, salowy, orientowany (z boku zamurowany portal kamienny) wzniesiony został w II połowie XIII w. Miał on status parafialny, o czym zaświadcza księga ziemska z 1337 r., wymieniająca aż 8-łanowe uposażenie proboszcza.

Kościół ten uległ zniszczeniu wraz z całym miasteczkiem w czasie wojny 30-letniej. Przez przeszło 100 lat miejscowość była pozbawiona własnej świątyni. Odbudowa kościoła nastąpiła dopiero w 1752 r. Z tego okresu pochodzi też wieża o konstrukcji ryglowej, z ośmioboczną nadbudową drewnianą i barokowym hełmem. Z lat odbudowy jest też ludowa polichromia wnętrz. Zabytkowy ołtarz powstał w XIX w. Kościół ma też organy.

Po reformacji, a także po odbudowie zachowano parafialny status kościoła z filiami w Karsku i Giżynie. Po wojnie Kościół kat. utrzymał w zasadzie tę strukturę, dołączając doń kościół filialny w Ławach. Kościół parafialny został poświęcony 2.02.1947 r. Zrazu podlegał on kanonicznie parafii w Myśliborzu. Formalnie parafia w Nowogródku erygowana została 1.06.1951 r. Obejmuje ona również takie wsie, jak Kinice, Łubianka, Parzeńsko, Słowicze, Stawno, Sumiak, Świątki i Ulejno. W 1949 r. parafia liczyła 2707 "dusz", w 1987 r. - 3195.(...)

Niniejsze obszerne fragmenty przytoczyłem z 194 i 195 odcinka "Słownika gorzowskiego", pod redakcją Jerzego Zysnarskiego, przy współpracy Zbigniewa Milera.

Marek Ścieszek

BIP

bip

elektroniczny samorzad

PUP

LIDER

LIDER

WOK

Biblioteka

ANR

armir

policja

mikroporady

Kalendarz

  Wrzesień 2017  
Pn Wt Śr Cz Pt So Ni
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Licznik odwiedzin

1312898